Nieuws

​Rudi Wester | Onze vrouw in Malta is klaar voor levenswerk

Delen

​Rudi Wester | Onze vrouw in Malta is klaar voor levenswerk

AMSTERDAM – Haar penthouse op de negende verdieping boven Pakhuys Afrika grenst pal aan de passagiersterminal van de haven aan ’t IJ. Elke morgen achter de keukentafel ziet ze de grote schepen passeren. Langs het Java-eiland, de plek waar Willem-Alexander en Máxima op de housebeats van Armin van Buuren hun inhuldiging meevierden. Rudi Wester zat destijds op de eerste rang.

De andere kant van het appartement biedt een overweldigend uitzicht over het oude Amsterdam. Met zijn beroemde Westertoren, waar op 6 september 2013 zo brutaal de Friese vlag wapperde.

Het meisje uit de Engelumerstraat in Leeuwarden heeft het ver geschopt. Ze schreef en werkte mee aan tientallen boeken, was bijna twee decennia lang literatuurrecensent bij Vrij Nederland, Trouw en Opzij en maakte deel uit van het vaste redactieteam van het televisieprogramma Hier is… Adriaan van Dis. Na het behalen van haar doctoraal Franse literatuur en taal, gaf ze les op scholen in Rotterdam en Breukelen en schopte het onder andere tot directeur van het Nederlands Literair Productie- en Vertalingenfonds.

Rudi Wester was pas achttien toen ze naar Amsterdam verhuisde. ,,Ik wist al vroeg dat ik de grote wijde wereld in wilde”, zegt ze. ,,Vanaf mijn zestiende werkte ik in de zomer als au pair in Parijs. Daar is dat zaadje van avontuur voorgoed geplant.”

Dwars als een looien deur

Ze laafde zich met volle teugen aan het Amsterdamse studentenleven. Een beeld van die periode, als lid van een meisjesdispuut, schetste ze in 2012 in haar roman Vriendinnen van vroeger, Vrouwen van nu. Hierover sprak ze met een journaliste van De Volkskrant. Die zette het volgende citaat van Rudi Wester op papier: ,,Totale vrijheid! We kwamen allemaal uit een milieu waarin meisjes niks mochten, niet van hun ouders, niet van hun leraren, niet van de dominee. We werden zo dwars als een looien deur.”

Die dwarsheid stuwde haar, vermoedelijk onbewust, naar grote hoogtes. ,,Als je je werk wilt inrichten naar eigen inzicht, kun je maar beter directeur worden.” Het is één verklaring voor de ijver van Wester, al doet de uitleg haar bereikte doelen schromelijk te kort. Rudi Wester, nu 71 jaar, houdt van hard werken en koppelt die eigenschap ogenschijnlijk gemakkelijk aan haar didactische vaardigheden. Maar is dat niet altijd zo? Dat aan de dingen die eenvoudig lijken, vaak ingewikkelde processen ten grondslag liggen? Hoe dan ook, alle gemaakte inspanningen leverden Rudi Wester in 2003 een droombaan in Parijs op. Ze werd, na een procedure met tweehonderd sollicitanten, de baas van het Institut Néerlandais dat vanuit Le Centre du Monde als voornaamste taak had de Nederlandse cultuur uit te dragen. Tevens werd ze cultureel attaché van de Nederlandse ambassade in Parijs.

Buren van het parlement

Gelegen aan de Rue de Lille moet Rudi Wester zich af en toe in dromenland hebben gewaand. Het fantastische gebouw, pal naast het Frans parlement in het hart van de Franse ambassadewijk, is intimiderend mooi en typisch een icoon dat het kosmopolitische karakter van de Franse hoofdstad weergeeft. Aan marmeren pilaren en keizerlijke trappen geen gebrek en het is aan te bevelen het Institut Néerlandais eens te googelen.

Rudi Wester verbleef er zes jaar – de termijn werd na vier jaar bij uitzondering verlengd - en ervaart die periode als zeer aangenaam. Het instituut organiseerde debatten, concerten en zorgde dat jaarlijks zevenhonderd Fransen een cursus Nederlands volgden. Vier keer per jaar hield het instituut tentoonstellingen van Rembrandt, Dutch Design of fotografie die – vooral in de jaren onder Rudi Wester – breed werden besproken in de Franse media. Het Institut Néerlandais floreerde en toen in 2009 het vijftigjarig bestaan werd gevierd, wekte het nauwelijks verbazing dat koningin Beatrix het jubileum bijwoonde.

In 2013 werd het Institut Néerlandais opgeheven. Te duur, oordeelde het ministerie van Buitenlandse Zaken dat de huur – 400.000 euro per jaar – niet langer wilde bekostigen.

Telefoontje uit Friesland

Eind 2009 zat de termijn van Wester erop en keerde ze terug naar Nederland. Vrijwel onmiddellijk ging in Amsterdam de telefoon. ,,Het was gedeputeerde Jannewietske de Vries. Of ik in het bestuur wilde van de stichting die van Leeuwarden de culturele hoofdstad van Europa moest maken.” Rudi Wester vroeg een week bedenktijd. Op dat moment bekleedde ze al een aantal andere bestuursfuncties. Ze was en is nog steeds lid van de Raad van Toezicht van Codarts Hogeschool voor de Kunsten en helpt als bestuursvoorzitter van Behoud de Begeerte mee om literaire optredens in Nederland en België te organiseren.

,,Maar ik vond dat ik niet kon weigeren. Ik kreeg het gevoel dat ik zo iets terug kon doen voor mijn geboorteland en – stad.” In Leeuwarden had ze haar studie aan het Christelijk Gymnasium als iets geweldigs ervaren. De school aan de Gymnasiumstraat bestond halverwege de jaren vijftig van de vorige eeuw uit zes klassen. ,,Lekker overzichtelijk. Zes klassen, eerlijk verdeeld over de zes studiejaren. Toen Rudi, die op de lagere school een klas mocht overslaan, haar examenjaar volbracht, zaten er nog maar tien kinderen in de klas. Het leren ging haar gemakkelijk af, zoals dat ook gold voor haar broers en zussen. De ouders van Rudi Wester kregen vijf kinderen. Drie van hen rondden een academische opleiding af, eentje volgde de opleiding aan het hoog aangeschreven Nyenrode, de oudste particuliere Universiteit van Nederland, en haar zus werd Hoofdverpleegster.

Rudi Wester werd in de stichting Kulturele Haadstêd 2018 de vice-voorzitter van het bestuur dat verder uit Siem Jansen (voorzitter), Anje Wester-Koopmans, Klaas Dijkstra, Annemiek Galema en Pier Damstra bestond. Met deze groep, die uiteindelijk in wisselende samenstelling de eindstreep haalde, was het soms vechten tegen windmolens. ,,Iedereen vond het niets. Toch zijn we stug doorgegaan. Want we wisten dat Culturele Hoofdstad van Europa een enorme boost was.”

Strijd tot diep in de nacht

In februari 2012 werd Rudi Wester artistiek directeur van de stichting en Jocco Eijssen zakelijk directeur. Mattijs Maussen en Robert Palmer waren er als ervaren internationale adviseurs en de als stagiair aangetrokken Jelle Burggraaff ontpopte zich als een gedegen Europa-kenner.

Nadat de Leeuwarder gemeenteraad had ingestemd met de nominatie presenteerde de stad zich in november 2012 samen met Utrecht, Den Haag, Maastricht en Eindhoven voor de eerste keer aan de internationale jury. ,,Onze wijze van presenteren slaagde in alle opzichten”, kijkt Wester terug. ,,Wij onderscheidden ons door geen mannen in grijze pakken te laten optreden maar grote kunstenaars, zoals de musicus Sytze Pruiksma en wijlen de dichter Tsjêbbe Hettinga.”

De opzet slaagde, Utrecht en Den Haag moesten het veld ruimen. ,,Voor het eerst dacht men in Friesland: het kàn dus toch”. Er kwamen professionals uit het buitenland bij, zoals de Australische Sue McCauley. ,,De kerstboom werd langzaam maar zeker opgetuigd. Er kwamen goede mensen en ook de politiek werd enthousiaster.” Wester en haar collega’s werkten tot diep in de nacht - ,,zonder overdrijven” – aan het tweede bidbook. “ Met Friese cultuurdragers als Saskia Bak en Bert Looper bedachten we wilde plannen voor 2018 en Colin van Heezik perste deze zorgvuldig samen in het uiteindelijk ultra-korte programma. Klaas Dijkstra was de onvermoeibare aanjager van het enthousiasmeren van de Friese bevolking”. ”

Leeuwarden liet de Europese juryleden niet logeren in dure hotels, maar bracht ze onder in het betrekkelijk eenvoudige onderkomen van de Hogere Hotelschool. ,,Maakten we meteen onze koppeling met het studentenleven zichtbaar.”

Voltooiing van een levenswerk

Leeuwarden plaatste zich voor de finale en de rest is geschiedenis. Op 6 september werd in Amsterdam de Friese vlag gehesen. Bovenop de Westerkerk aan de Prinsengracht. De stunt miste zijn uitwerking derhalve niet. ,,A gentle vorm of bribery, noemden we dat. Haha.” Leeuwarden versloeg in de finale Eindhoven en Maastricht, tot grote verbazing van heel Nederland.

Het Maltezer en Elfstedenkruis

Rudi Wester is nog altijd verbonden aan Leeuwarden-Fryslân 2018. Niet meer als artistiek directeur. Ze is thans als coördinator van het samenwerkingsverband Lwd2018-Valletta 2018 verantwoordelijk voor de projecten die in aanloop naar en tijdens 2018 in de beide Europese Culturele Hoofdsteden plaatsvinden. Ze is blij met haar huidige rol binnen Leeuwarden-Fryslân 2018 die zich ten opzichte van een paar jaar geleden in de betrekkelijke luwte afspeelt. Het is een bewuste keuze geweest: ,,Kan ik eindelijk mijn biografie van Jef Last afmaken.” Wester werkt namelijk al twintig jaar aan het boek over de Nederlandse dichter en schrijver dat ze als haar levenswerk beschouwt.

Maar ze vertelt graag over de kruisbestuivingen tussen Valletta en Leeuwarden. Zoals Behind the Front Door. ,,Een sociaal cultureel project dat in drie achterstandswijken in Leeuwarden, Valletta én het Deense Aarhus (in 2017 Culturele Hoofdstad van Europa, red.) plaatsvindt. Kinderen spelen de hoofdrollen in hun eigen films.” Ze interviewen en bezoeken elkaar en bundelen hun ervaringen in producties die in 2017 én 2018 worden vertoond.

Wester is lyrisch over Poetic Potatoes: de gedichten, die in het Maltees, Nederlands, Fries en Bildts bij een zak aardappelen in beide landen verhandeld worden. Over de uitwisselingen van docenten en leerlingen en grote internationale exposities in Valletta die ze ook in Leeuwarden wil laten zien. Over de elf kunstfonteinen. ,,En wist je dat het Maltezer kruis, het kruis van de ridders, dezelfde vorm heeft als ons Elfstedenkruisje? Dat kan geen toeval zijn…”

Op de foto: Rudi Wester is in gesprek met de burgemeesters Ferd Crone en Onno Hoes (Maastricht). Foto is gemaakt door Ruben van Vliet.