Nieuws

​Lucette van den Berg | Zangeres in dienst van de muziek

Delen

​Lucette van den Berg | Zangeres in dienst van de muziek

LEEUWARDEN – Een uitnodigend en intercultureel festival. De inleidende tekst bij de projectinformatie zegt een heleboel en weinig in één zin. We hebben het over Yiddish Waves: de Jiddische golven waarop wat projectleider Lucette van den Berg betreft de verschillende cultuurdisciplines drijven. Yiddish Waves belooft concerten, dans, theater, workshops en exposities.

Om Yiddish Waves te begrijpen moeten we de ziel van Lucette van den Berg ontleden. De in 1969 geboren Overijsselse heeft een Joodse vader en een Gronings-Drentse moeder. Haar oudere zus is in alle opzichten een tegenpool: Donker haar, beeldend en niet muzikaal. Lucette groeide op in Kampen. Als Hanzestad aan de IJssel een lust voor het oog. ,,Maar als gereformeerd bolwerk geen gemakkelijke plek om op te groeien als creatief meisje.”

Al vroeg ontdekte ze haar talent om tegendraads te zijn. Waar haar vader zijn joodse afkomst liever onder de oppervlakte hield, sprak Lucette zonder zich belemmerd te voelen, over alles wat haar bezighield. ,,Mijn vader was uitgever en verzamelde veel antiek. Het was zijn passie en later ook zijn werk. Ons huis stond altijd vol met mooie dingen met een geschiedenis en uit iedere kamer klonk muziek.”

Met blote poten graaien in de grond

Thuis luisterde het gezin naar de muziek van pa en ma. Veel Bach en Mendelssohn. ,,Ik merkte dat ik muziek niet alleen hoorde, maar het ook in kleuren zag”. Op school toonde ze een talent voor leren, al ging die eigenschap hand in hand met haar enorme neiging naar vrijheid en om dus te spijbelen. ,,Ik heb een rare geest. Liever ging ik fietsen en zocht ik in de ommelanden van Kampen de koeien op en als vanzelf zong ik voor ze.”

Het boerenleven leerde ze kennen tijdens de weekenden en vakanties in het gezinszomerhuisje in Dalfsen. Verderop woonde een boer en Lucette ging er graag helpen. ,,Met blote poten graaien in de aarde en kalfjes ter wereld brengen was mijn lust en leven. Ik wilde heel lang het liefst dierenarts worden.”

Na het behalen van haar diploma van het voorgezet onderwijs was ze blij dat ze eindelijk toelating voor het Zwolse Conservatorium kon doen. Dat gebeurde kort nadat ze ruzie had gekregen met haar zanglerares. De eigengereide Lucette had het gevoel dat haar docent haar niet begreep. Maar de liefde voor de muziek bleef groot en zette ze door. Pianolessen volgde ze vanaf haar zevende, optreden – voor publiek – was iets wat ze meteen al heerlijk vond. Op haar vierde stelde ze al helder vast: ,,Ik word later zangeres.” Dus koos Lucette niet voor piano als hoofdvak, maar voor Klassiek zang.

Paul van Loons erotische gedicht

Haar toelatingsexamen voor het conservatorium moest ze een aantal liederen en aria’s zingen. Daarnaast moest ze een gedicht voordragen en ze koos voor een gedicht van Paul van Loon. Warm en zelfs erotisch getint, maar dat maakte het zeventienjarige zangeresje in de dop niet uit, want de sfeer van het gedicht vond ze persoonlijk en mooi. ,,Ik ben ontzettend gek op poëzie en de kleuren in dat gedicht raakte me. Ik werk graag met dichters samen.” Een van haar lievelingsgedichten is gemaakt door de Jiddische dichteres Rokhl Korn. De tekst van het gedicht ‘Ikh shtey in der mitogtsayt’ - Ik sta in het middaguur (van jou leven) - werd voor Lucette op muziek gezet en ze zingt dit op één van haar zes uitgebrachte cd’s.

Je hoeft het gedicht, in de algemene zin van het woord, niet te begrijpen, zegt ze. En het mooie van het gedicht is, dat het met de stadia in je leven meegroeit. Dat hoor je ook terug in de muziek, ook al begrijp je de taal niet. Dat is het mooie van muziek, het vertelt verhalen zo mooi als het universum, zonder er woorden aan te geven. Die staan vaak alleen maar in de weg voor een pure emotie. Als ik zing is mijn ego niet belangrijk, ik ben dan een doorgeefluik van de prachtige harmonische wereld van de muziek. Ik sta in dienst van de muziek en dat is wat het publiek begrijpt en voelt.”

Na twee jaar studeren aan het conservatorium, belandde Lucette op een dood spoor. De drang om het zelf te doen, het aanhoudende gevoel haar eigen pad te volgen, zorgde ervoor dat ze, al was het tijdelijk, stopte; om zichzelf te bevrijden van het keurslijf. Na een aantal jaren begon het toch weer te kriebelen, maar ook haar drang meer te willen weten, beter te worden zorgden ervoor dat zij toch weer haar Conservatoriumstudie oppakte. Eerst in Zwolle en later in Amsterdam. Na haar examen deed ze weer een gekke bokkensprong: ze ging werken bij een bank als management-assistente.

Zangpraktijk

Maar Lucette was niet gemaakt voor het bankiersvak (,,al leerde ik toen wel hoe de zaken organisatorisch in elkaar staken”) en na vier jaren bij de bank te hebben gewerkt, koos ze uiteindelijk toch voor haar grote liefde, het zingen. Ze zette een zangpraktijk op, deed veel gevarieerde klassieke muziekprojecten, waar ze als solist bij betrokken was. En ze kreeg een zoontje. Die bleek trouwens net als zijn moeder gek op muziek te zijn en zo zat Lucette heel wat uren met haar zoontje op schoot, liedjes te zingen over zijn belevenissen, verdrietjes en de kinderangsten.

De keus voor het zingen was gemaakt, maar de richting nog niet bepaald. Na de vele omwegen besloot Lucette de ,,stoute schoenen” aan te trekken en haar wortels te volgen, de diepte in te gaan. ,,Ik zong thuis in mijn studeerkamer vaak Jiddische liedjes, gewoon omdat het zo prettig voelde.Daarnaast deed het mij denken aan mijn oma die haar Nederlandse taal lardeerde met veel Jiddische woorden. Jiddisch voelde voor mij warm en huiselijk en het heeft me nooit meer losgelaten. Het werd tijd dat ik er ook werkelijk iets mee deed.”

Beyle Schaechter-Gottesman

Lucette volgde in Weimar een masterclass in het Jiddische lied alwaar ze haar ,,Jiddische bobbe (oma)” ontmoette. Want Beyle Schaechter-Gottesman werd voor Lucette de lucifer die het Jiddische vuur in haar voorgoed ontstak. ,,Mijn zoektocht had richting gekregen,mijn Joodse been dat mank liep, liep opeens als een kieviet.”

De Amerikaanse Jiddische dichteres gaf haar, door het voor te zingen, nieuw repertoire dat nog niet eerder was gezongen. Die liedjes schreef Lucette op en arrangeerde ze. Lucette bezocht Schaechter-Gottesman in haar woning in de New Yorkse wijk The Bronx regelmatig op. Beyle werd haar vriendin, mentor, inspirator en coach.

Nadat Lucette voor het Jiddisch had gekozen volgden de optredens in concertzalen en festivals in binnen- en buitenland elkaar in rap tempo op. Ze organiseerde samen met Tresoar in Leeuwarden het tweejaarlijkse Jiddisch Festival Leeuwarden, dat de basis vormt van Yiddish Waves. Lucette maakte cd’s, waarvan haar debuut in 2005 (Zing Shtil) goed ontvangen werd en bovendien vaak door de landelijke radiozenders werd gedraaid.

Lucette van den Berg beschouwt het in standhouden en ontwikkelen van de Jiddische cultuur en muziek als een belangrijke taak. ,,Het Jiddisch heeft geen eigen land. En omdat er geen ’Jiddischland’ is, heeft de taal, de cultuur en keuken ontzettend veel verschillende culturen en landen in zich. Heel Europa klinkt er doorheen. Juist dat is ons gezicht, de smoel. Het Jiddisch wil verbinden met cultuur als belangrijke pijler.”

,,En juist door je bewust te zijn van je eigen wortels kun je de ander ontmoeten en in de ogen kijken. Zonder vooroordeel, zonder angst, want angst zorgt voor onbegrip en haat. En ik heb besloten om nooit meer bang te zijn en misschien helpt mijn muziek en festival wel een beetje mee om de wereld mooier te maken.”


Wat is Yiddish Waves?

Anders dan de naam doet vermoeden is dit een multicultureel festival waar iedereen welkom is. Dit opmerkelijke cross-over festival heeft een boeiend programma met muziek, dans, kunst, theatrale rondwandelingen, film, food en exposities. Maar wat het echt uniek maakt is de nauwe samenwerking met de vele culturen die Leeuwarden rijk is.

De Jiddische cultuur is gastvrij en nodigt uit tot leren en ontmoeten. Daarom heeft het festival een heel uitnodigend thema, heymishkeyt, Jiddisch voor thuisgevoel. Het is een festival dat op zoek gaat naar identiteit. Wat maakt mensen zo verschillend en waarin lijken we juist op elkaar? Met cultuur als bouwsteen verbindt het festival mensen, en zorgt zo voor ontmoetingen en het delen van ervaringen.

Er is muziekproductie met jongeren waar Jiddische, Arabische en Friese muziekstijlen samensmelten tot een geheel eigentijdse compositie. Een van de onderdelen is een theatrale bussafari door de Leeuwarder Vrijheidswijk waar zeventig verschillende culturen samenleven.

Ook het oude Joodse stadsgedeelte heeft een belangrijke plek in het programma. De wijk dient als decor van theatrale en muzikale rondwandelingen en er wordt een multicultureel eetfestijn gehouden.

In 2015 en 2017 wordt het festival kleinschalig, op één dag, gehouden. Ze dient als voorproefje op de meerdaagse festivals in 2016 en 2018. In 2016 staat de Vrijheidswijk en de bewoners centraal. In het kroonjaar 2018 zijn veel festiviteiten in het Joodse stadsgedeelte van Leeuwarden en krijgt Yiddish Waves een (nog meer) internationaler karakter.